วันคล้ายวันสวรรคตของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ตรงกับวันที่ 25 เมษายนของทุกปี โดยในปี พ.ศ. 2569 นี้ จะตรงกับ วันเสาร์ที่ 25 เมษายน แม้ว่าวันสวรรคตจริงตามประวัติศาสตร์จะตรงกับวันจันทร์ ขึ้น 8 ค่ำ เดือน 6 ปีมะเส็ง พ.ศ. 2148 แต่คณะรัฐมนตรีได้มีมติเมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน 2548 กำหนดให้วันที่ 25 เมษายน เป็นวันรัฐพิธี “วันคล้ายวันสวรรคตสมเด็จพระนเรศวรมหาราช” แทนการนับทางจันทรคติ
ข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับวันนี้
- สถานะวันหยุด: ไม่ถือเป็นวันหยุดราชการ แต่เป็นวันรัฐพิธีที่หน่วยงานต่างๆ จะจัดกิจกรรมน้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณ
- กิจกรรมสำคัญ:
- พิธีวางพวงมาลา: ส่วนราชการและประชาชนร่วมกันวางพวงมาลาถวายราชสักการะ ณ พระบรมราชานุสาวรีย์หรือพระบรมราชานุสรณ์ในแต่ละจังหวัด
- พิธีทำบุญตักบาตร: เพื่ออุทิศถวายเป็นพระราชกุศล
- การจัดนิทรรศการ: เผยแพร่พระราชประวัติและวีรกรรมการกอบกู้อิสรภาพของพระองค์
- สถานที่สำคัญในการจัดงาน: เช่น มหาวิทยาลัยนเรศวร จ.พิษณุโลก และอนุสรณ์ดอนเจดีย์ จ.สุพรรณบุรี
สมเด็จพระนเรศวรมหาราช (หรือ “พระองค์ดำ”) ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ที่ได้รับการยกย่องเป็นวีรบุรุษของชาติไทย จากพระปรีชาสามารถในการกอบกู้อิสรภาพของกรุงศรีอยุธยาและขยายพระราชอาณาจักรให้กว้างใหญ่ไพศาล
พระราชประวัติเบื้องต้น
- พระราชสมภพ: พ.ศ. 2098 ณ พระราชวังจันทน์ เมืองพิษณุโลก
- สายโลหิต: ทรงเป็นพระราชโอรสใน สมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราช (ราชวงศ์สุโขทัย) และ สมเด็จพระวิสุทธิกษัตรีย์ (ราชวงศ์สุวรรณภูมิ/พระราชธิดาในพระสุริโยทัย)
- พี่น้อง: ทรงมีพระเชษฐภคินีคือ พระสุพรรณกัลยา และพระอนุชาคือ สมเด็จพระเอกาทศรถ (พระองค์ขาว)
- การเป็นองค์ประกัน: เมื่อพระชนมายุ 9 พรรษา ทรงถูกพระเจ้าบุเรงนองนำตัวไปเป็นองค์ประกัน ณ กรุงหงสาวดีเป็นเวลา 6 ปี ก่อนจะเสด็จกลับมาปกครองเมืองพิษณุโลกในฐานะอุปราช
พระราชกรณียกิจและเหตุการณ์สำคัญ
- การประกาศอิสรภาพ (พ.ศ. 2127): ทรงหลั่งน้ำทักษิโณทก ณ เมืองแครง เพื่อประกาศตัดไมตรีกับหงสาวดี ภายหลังจากที่พม่าคิดประทุษร้ายพระองค์
- สงครามยุทธหัตถี (18 มกราคม พ.ศ. 2135): ทรงชนช้างชนะ พระมหาอุปราชา แห่งหงสาวดี ณ ดอนเจดีย์ ซึ่งเป็นชัยชนะที่ทำให้พม่าไม่กล้ายกทัพใหญ่มารุกรานไทยอีกเป็นเวลานาน
- การขยายอาณาจักร: ทรงตีกองทัพเขมรที่มักเข้าซ้ำเติมไทยขณะมีศึกพม่า และปราบปรามหัวเมืองมอญฝ่ายใต้ เช่น ตะนาวศรี มะริด และทวาย
- ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ: ในรัชสมัยของพระองค์ยังมีการเริ่มสร้างสัมพันธ์ทางการค้ากับชาวดัตช์ (ฮอลันดา) ด้วย
ช่วงปลายพระชนมชีพ
- ครองราชย์: เสด็จขึ้นครองราชย์เมื่อวันที่ 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2133 (รวมสิริดำรงราชสมบัติ 15 ปี)
- สวรรคต: เสด็จสวรรคตเมื่อวันที่ 25 เมษายน พ.ศ. 2148 ระหว่างเสด็จยกทัพไปตีกรุงอังวะ ณ ตำบลทุ่งแก้ว (ปัจจุบันคือแขวงเมืองหาง) ขณะพระชนมพรรษา 50 พรรษา
